ΑΜΕΛΕ ΤΑΜΠΟΥΡΟΥ: ΜΙΑ ΒΕΒΑΙΗ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΜΟΡΦΗ PDF

 

 

 

 

Ἡ Τουρκάλα ἐρευνήτρια τῆς Ἱστορίας Ἀϊσὲ Χιοὺρ παρουσιάζει ἕνα ἀνθρώπινο δράμα τῆς τελευταίας περιόδου τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἴσως ἄγνωστο σὲ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς σύγχρονους συμπατριῶτες της, ὅμως τόσο γνωστὸ στὰ μόνιμα θύματα τῆς τουρκικῆς θηριωδίας, Ἕλληνες καὶ Ἀρμενίους.

 

Ὑπεύθυνοι γιὰ τὴν κατάρρευση τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τὴν ἧττα στοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους θεωρήθηκαν κυρίως οἱ μὴ μουσουλμανικοὶ πληθυσμοί. Ἔτσι, στὶς 22 Μαΐου 1914, μὲ ἔκτακτο νόμο, ἐκλήθησαν νὰ παρουσιαστοῦν στὸν ὀθωμανικὸ στρατὸ ὅλοι οἱ ἄρρενες ποὺ ἔμειναν ἐκτὸς τῆς ὀσμανικῆς οἰκογένειας. Ὅμως πολὺ λίγοι ἀπὸ τοὺς μὴ μουσουλμάνους μπόρεσαν νὰ κάνουν φυσιολογικὴ στρατιωτικὴ θητεία. Οἱ περισσότεροι ἀπ’ αὐτοὺς ὑπηρέτησαν σὲ μονάδες τῶν μετόπισθεν, ποὺ ὀνομάσθηκαν amele taburlari (οἱ γεζίντι ἐξαιρέθηκαν τοῦ μέτρου αὐτοῦ, πληρώνοντας ὡς ἀντίτιμο τὸ ποσὸν τῶν 1.500 λιρῶν Τουρκίας).

Καὶ δὲν κλήθηκαν νὰ ὑπηρετήσουν στὶς μάχιμες μονάδες, ἐπειδὴ γιὰ τοὺς Νεότουρκους οἱ μὴ μουσουλμάνοι τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας δὲν θεωροῦνταν «πολίτες», ἀλλὰ «ἐσωτερικοὶ ἐχθροί».

Μάλιστα, γιὰ τὸν Κουστσούμπασι Ἐσρέφ, ἀρχηγὸ τῆς μυστικῆς ὑπηρεσίας τῶν Νεοτούρκων (Teşkilat-ı Mahsusa), οἱ μὴ μουσουλμάνοι ἦταν «ἐσωτερικὰ καρκινώματα».

Τὰ ἀμελὲ ταμπουροῦ ἦταν στρατιωτικὲς μονάδες ποὺ δὲν διέθεταν ὁπλισμὸ καὶ συγκροτήθηκαν ὄχι γιὰ νὰ πολεμήσουν τὸν ἐχθρὸ στὸ μέτωπο, ἀλλὰ δραστηριοποιοῦνταν στὰ μετόπισθεν γιὰ νὰ παρέχουν ὑπηρεσίες καὶ ὑποστήριξη διοικητικῆς μέριμνας στὶς μάχιμες μονάδες. Ὑπῆρχαν ἐπίσης Τάγματα Ἐργασίας Γυναικῶν (Kadin Amele Taburlari), ποὺ ἀποτελοῦνταν κυρίως ἀπὸ χωρικές, Τάγματα Αἰχμαλώτων (Usera Taburlari) καὶ τάγματα ποὺ ἐπανδρώνονταν ἀπὸ ἐργάτες ἐπὶ πληρωμή. Τὴν περίοδο ἐκείνη ὁ ὀθωμανικὸς στρατὸς ἀποτελοῦνταν ἀπὸ 726.000 μάχιμους στρατιῶτες, ἐνῶ δὲν ὑπάρχουν στοιχεῖα γιὰ ἐκείνους ποὺ ὑπηρετοῦσαν στὰ τάγματα ἐργασίας. Σύμφωνα μὲ ὑπολογισμούς, στρατολογήθηκαν στὰ τάγματα ἐργασίας περὶ τὰ 100.000 ἄτομα.

Μερικὰ στοιχεῖα ποὺ μπορέσαμε νὰ μάθουμε ἀπὸ τὴν ἐπίσημη ἀλληλογραφία τῆς ἐποχῆς εἶναι τὰ ἑξῆς:

Σὲ μέρος τῶν ταγμάτων ἐργασίας τῆς 1ης Στρατιᾶς ὑπηρετοῦσαν 4.811 μουσουλμάνοι, 11.939 Ρωμιοί, 7.318 Ἀρμένιοι καὶ 1.671 Ἑβραῖοι. Σὲ μέρος τοῦ δυναμολογίου τῆς Στρατιωτικῆς Διοίκησης Μετόπισθεν Χαλεπίου ὑπάγονταν τὰ 1ο, 2ο καὶ 3ο Τάγματα Ἐργασίας, καὶ τῶν Ταγμάτων Ἐργασίας Ἀντὲπ (Antep), Κιουτάχειας (Kutahya), Χαλεπίου, Νεάπολης (Nevsehir), Ντενιζλὶ (Denizli) καὶ Ἀϊδινίου ὁ συσχετισμὸς ἦταν ὁ ἀκόλουθος: 1.872 μουσουλμάνοι, 1.494 Ρωμιοί, 664 Ἀρμένιοι καὶ 175 Ἑβραῖοι.

Σὲ μέρος τοῦ δυναμολογίου τῶν ταγμάτων ἐργασίας τοῦ 9ου Σώματος Στρατοῦ ὁ συσχετισμὸς ἦταν ὁ ἀκόλουθος: Ἐπὶ συνολικοῦ ἀριθμοῦ 6.172 ἀτόμων οἱ 4.869 ἦταν Ἀρμένιοι καὶ οἱ 1.199 ἦταν Ρωμιοί.

Στὰ τάγματα ἐργασίας Μαγνησίας, Βουρλῶν, Μπουρνόβα, Ἀττάλειας, Μενεμένης, Νυμφαίου, Σμύρνης καὶ Φώκαιας ὑπηρετοῦσαν 2.672 μουσουλμάνοι, 5.872 Ἀρμένιοι, 1.135 Ρωμιοὶ καὶ Ἑβραῖοι. Στὸ τάγμα ἐργασίας Προύσας ὑπηρετοῦσαν μόνο 500 Ἑβραῖοι.

Σὲ ὁρισμένα τάγματα ἐργασίας ὑπηρετοῦσαν μόνον Ρωμιοὶ ἢ μόνο Ἀρμένιοι, ἐνῶ ὑπῆρχαν καὶ τάγματα μὲ Ἀρμένιους καὶ Ρωμιούς.

Ἐργάτες δοῦλοι

Στὰ τάγματα ἐργασίας δὲν ὑπηρετοῦσαν μόνο ἀμόρφωτοι ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ γιατροί, φαρμακοποιοί, μηχανικοὶ καὶ ἄλλα μορφωμένα ἄτομα διαφόρων ἐπαγγελμάτων. Δινόταν βαρύτητα σὲ τεχνικὰ ἐπαγγέλματα, κυρίως σιδηρουργούς, ξυλουργούς, πετράδες, κτίστες κτλ. Οἱ «στρατιῶτες» αὐτοὶ ἦταν ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζονται στὶς διανοίξεις δρόμων, κατασκευὲς γεφυρῶν, καναλιῶν, διωρύγων, σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, στὸ σπάσιμο πέτρας στὰ λατομεῖα, στὶς ἐκχιονίσεις δρόμων, στὶς διανοίξεις τάφων, στὴν ἐξόρυξη κάρβουνου, θείου καὶ ἁλατιοῦ, στὴν ὑλοτομία, στὸ θέρισμα δημητριακῶν, στὴν καταπολέμηση τῆς ἀκρίδας, στὴ συλλογὴ φλαμουριοῦ, στὴν παραγωγὴ παστουρμὰ καὶ σὲ μία σειρὰ ἄλλες ἐργασίες.

Φυσικά, δὲν εἶναι δύσκολο νὰ ἀντιληφθεῖ κανεὶς τὴν κατάσταση στρατωνισμοῦ καὶ διαβίωσης στὰ τάγματα ἐργασίας. Τὴ στιγμὴ ποὺ ἀκόμα καὶ στὶς μάχιμες μονάδες οἱ συνθῆκες διαβίωσης ἦταν πολὺ κακές, μπορεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ κανεὶς τί συνέβαινε στὰ τάγματα ἐργασίας.

Τὸ νερό, τὰ τρόφιμα, τὰ φαγητά, ἡ θέρμανση καὶ τὰ ὑλικὰ καθαριότητας ἦταν πολὺ περιορισμένα ἢ δὲν ὑπῆρχαν καθόλου. Οἱ στρατιῶτες τὶς περισσότερες φορὲς δὲν ἔβρισκαν οὔτε μία κουβέρτα νὰ σκεπαστοῦν καὶ κοι-μοῦνταν σὲ ἄθλιες παράγκες ἢ στὴν ὕπαιθρο. Ἡ χολέρα, ὁ ἐξανθηματικὸς τύφος, ἡ φυματίωση, ἡ δυσεντερία, ἡ σύφιλη καὶ ὅλες οἱ ἀσθένειες τῆς ἐποχῆς θέριζαν τοὺς «στρατιῶτες» ποὺ ὑπηρετοῦσαν στὰ τάγματα ἐργασίας. Σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ἡ κατάσταση ἦταν τόσο τραγικὴ ποὺ εἶχαν συγκροτηθεῖ τάγματα ἀσθενούντων ἀπὸ τὴν ἴδια ἀσθένεια, ὅπως γιὰ παράδειγμα τάγμα συφιλιδικῶν.

Λαμβανομένου ὑπόψη τοῦ ποσοστοῦ τῶν μὴ μουσουλμάνων στὸ σύνολο τοῦ πληθυσμοῦ, δημιουργοῦνται σοβαρὲς ἀμφιβολίες γιὰ τὸ κατὰ πόσο τὰ τάγματα ἐργασίας συγκροτήθηκαν γιὰ νὰ προσφέρουν τὶς ὑπηρεσίες τους οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ στὸ κράτος. Αὐτὸ ποὺ ἀντιλαμβάνεται κανείς, εἶναι ὅτι τὰ τάγματα ἐργασίας συγκροτήθηκαν γιὰ νὰ τοὺς κρατήσουν μακριὰ ἀπὸ τὸ μέτωπο καὶ στὸ διάστημα αὐτὸ νὰ τοὺς ἐκμεταλλευτοῦν μέχρι τὸ μεδούλι.

Ὁ πρέσβης τῶν ΗΠΑ στὴν Τουρκία τὴν περίοδο ἐκείνη, Χένρι Μοργκεντάου, γράφει:

«Τοὺς εἶχαν μετατρέψει σὲ ἐργάτες διάνοιξης δρόμων καὶ σὲ μεταφορικὰ ζῶα. Ἦταν ὑποχρεωμένοι νὰ κουβαλοῦν στὶς πλάτες τους ὅλα τὰ ἐφόδια τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅσο κουβαλοῦσαν τὸ βαρύ τους φορτίο, ὑπέφεραν ἀπὸ τὸ μαστίγιο καὶ ἀπὸ τὶς ξιφολόγχες τῶν Τούρκων».

Ὁ ἴδιος ἀναφέρει περιστατικὰ στὰ ὁποῖα οἱ μὴ μουσουλμάνοι στήνονταν στὴ σειρὰ καὶ ἐκτελοῦνταν ἀνὰ 50 καὶ 100 ἄτομα ἀπὸ τοὺς Τούρκους.

Αὐτὰ ἦταν, ἂν καὶ ὄχι οἱ μοναδικές, οἱ κύριες αἰτίες γιὰ τὶς ὁποῖες οἱ μὴ μουσουλμάνοι ἀπέφευγαν τὴ στράτευσή τους στὸν ὀθωμανικὸ στρατό. Μετὰ ἀπὸ ἕναν χρόνο, αὐτοὶ οἱ νέοι, ποὺ τοὺς κρατοῦσαν μακριὰ ἀπὸ τὸν ὀθωμανικὸ στρατὸ ἐπὶ ἕξι αἰῶνες, συμμετεῖχαν σὲ ἐξεγέρσεις ὅπως αὐτὴ τοῦ Ζεϊτοῦν (Zeytun) καὶ θεωρήθηκαν μαζικὰ ἀπὸ τὸν «κυρίαρχο λαό» ὡς «προδότες τοῦ κράτους».

Ἀϊσὲ Χιοὺρ*

______

*Τὸ ἄρθρο τῆς Ayse Hur δημοσιεύθηκε στὴν ἐφημερίδα Taraf τὴν Κυριακὴ 12 Ὀκτωβρίου 2008.

Πηγή: Ἐφ. Ποντιακὴ Γνώμη, τχ 2, Ἀπρ. 2009.

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

Αρέσει σε %d bloggers: